Η συνέντευξη του Γιάννη Βάλβη στον Χάρη Ντιγκριντάκη που μεταδόθηκε από το ραδιόφωνο του Alpha στος 17/05 δεν ήταν απλώς μια επιχειρηματική παρουσίαση για την εγκεκριμένη στρατηγική επένδυση Valvis Volcanic Spa στην Σαντορίνη. Ήταν μια παρέμβαση για το τι είδους τουρισμό θέλει, ή λέει ότι θέλει, η Ελλάδα, ειδικά σε έναν τόπο όπως η Σαντορίνη, όπου η επιτυχία του μαζικού μοντέλου έχει αρχίσει να παράγει τα ίδια της τα αδιέξοδα.
Ακούστε την εκπομπή
Ο Γιάννης Βάλβης ξεκίνησε από την ιστορική μνήμη του θερμαλισμού. Θύμισε ότι πριν ο τουρισμός ταυτιστεί με την παραλία, το μαύρισμα και την υπερκατανάλωση εικόνας, οι άνθρωποι ταξίδευαν για να ανακτήσουν δυνάμεις, να φροντίσουν το σώμα τους, να βρουν θεραπεία και ισορροπία στις θερμές πηγές. Από την αρχαιότητα μέχρι τον 19ο αιώνα, ο θερμαλισμός δεν ήταν πολυτέλεια περιθωρίου, αλλά κεντρική μορφή αναζωογόνησης. Αυτό το νήμα επιχειρεί σήμερα να πιάσει ξανά, σε μια εποχή που η ευεξία, η μακροζωία και το well-being επιστρέφουν ως διεθνείς τάσεις υψηλής αξίας.
Το κρίσιμο σημείο της συνέντευξης ήταν η αντιπαράθεση δύο μοντέλων. Από τη μία, ο βιομηχανικός τουρισμός των τριών μηνών, που πνίγει τα νησιά, φορτώνει τις υποδομές, φθείρει τον προορισμό και αφήνει πίσω του εποχικότητα, συμφόρηση και κόπωση. Από την άλλη, ένας εναλλακτικός τουρισμός υψηλής υπηρεσίας, με διάρκεια όλο τον χρόνο, που δεν μετριέται μόνο σε αφίξεις, αλλά σε προστιθέμενη αξία, ποιότητα, υγεία και ήπια ένταξη στο τοπίο.
Εκεί μπαίνει η Σαντορίνη. Όχι η καρτ ποστάλ Σαντορίνη, αλλά η πραγματική: ένα νησί με τεράστια διεθνή αναγνωρισιμότητα, αλλά και με βαριές εκκρεμότητες χωροταξίας. Ο κ. Βάλβης περιέγραψε τη Σαντορίνη ως «ακατέργαστο διαμάντι» χωροταξικά: χωρίς σαφή απάντηση για κρίσιμες λειτουργίες, από τις χρήσεις γης μέχρι τις υποδομές, το λιμάνι, τις μεταφορές, τα σκουπίδια και τη φέρουσα ικανότητα. Και εδώ βρίσκεται το πολιτικό βάθος της παρέμβασής του: δεν μπορεί μια χώρα να μιλά για αειφόρο ανάπτυξη, όταν δεν έχει δώσει καθαρούς κανόνες στους επενδυτές, στους κατοίκους και στην ίδια τη διοίκηση.
Η προσωπική ιστορία που αφηγήθηκε έχει ενδιαφέρον γιατί μετατρέπει το project από ψυχρή επένδυση σε αφήγηση τόπου. Ως Έλληνας της Διασποράς, τρίτης γενιάς, αποφάσισε να αποκτήσει γη στο νησί των παππούδων του, με αρχικό σκοπό την καλλιέργεια αμπελιών και ασύρτικου. Η γεώτρηση, όμως, έφερε στην επιφάνεια ζεστό νερό. Από εκεί ξεκίνησε η επιστημονική διερεύνηση: αναλύσεις, έλεγχοι, υδρογεωλόγοι, γεωλόγοι, γιατροί, ελληνικές επιστημονικές ομάδες. Το συμπέρασμα, όπως το παρουσίασε, ήταν ότι πρόκειται για ιαματικό νερό εξωτερικής χρήσης, με θερμοκρασία 42 βαθμών και δυνατότητα αξιοποίησης σε κατηγορίες παθήσεων που σχετίζονται με το κυκλοφορικό, τις αρθρώσεις και το δέρμα.
Η πιο ισχυρή εικόνα της συνέντευξης ήταν αυτή: το ηφαίστειο, που στη συλλογική συνείδηση της Σαντορίνης συνδέεται με τον κίνδυνο, τους σεισμούς και την απειλή, μπορεί να γίνει σύμμαχος. Να επιστρέψει θερμότητα, θεραπευτική αξία, ενέργεια και ταυτότητα. Να μη λειτουργεί μόνο ως φόντο για φωτογραφίες, αλλά ως φυσικός πόρος με κοινωνική, ιαματική και αναπτυξιακή σημασία.
Ο κ. Βάλβης επέμεινε ότι ο ιαματικός πόρος δεν αφορά μόνο τον ίδιο ή ένα ιδιωτικό resort. Αφορά τους κατοίκους, την τοπική οικονομία, την εικόνα της Σαντορίνης και τη δυνατότητα να υπάρξει ένα άλλο είδος τουρισμού. Γι’ αυτό και απέρριψε με ένταση την εικόνα μιας βαριάς κατασκευής ή μιας «πολυκατοικίας στην παραλία». Περιέγραψε το σχέδιο ως μικρής κλίμακας αρχιτεκτονική παρέμβαση, συνδεδεμένη με την εμπειρία ευεξίας και όχι με την άναρχη επέκταση του κορεσμένου τουριστικού μοντέλου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η χωρική διευκρίνιση που έκανε. Τοποθέτησε το ακίνητο στον Πλατίναμο, όχι στα βράχια της Βλυχάδας, επιχειρώντας να αποσυνδέσει το έργο από εικόνες περιβαλλοντικής επιβάρυνσης που έχουν κυκλοφορήσει στον δημόσιο διάλογο. Περιέγραψε τον Πλατίναμο ως επίπεδη, αμμώδη περιοχή, με δυσκολίες ακόμη και για αμπελοκαλλιέργεια, άρα ως χώρο που χρειάζεται πραγματική γνώση του πεδίου και όχι συνθηματολογική δαιμονοποίηση.
Το πιο αιχμηρό πολιτικό μήνυμα της συνέντευξης βρίσκεται στο τέλος: το έργο έχει εγκριθεί ως στρατηγική επένδυση από το 2023, αλλά παραμένει σε αναμονή λόγω του άλυτου χωροταξικού πλαισίου. Εδώ ο κ. Βάλβης βάζει το δάχτυλο στην πληγή. Η Ελλάδα θέλει επενδύσεις, θέλει ποιότητα, θέλει νέο τουριστικό μοντέλο, θέλει αποσυμφόρηση των υπερκορεσμένων προορισμών. Όταν όμως εμφανίζεται ένα project που πατά πάνω σε αναγνωρισμένο ιαματικό πόρο, υπόσχεται δωδεκάμηνη λειτουργία και προτείνει διαφοροποίηση από το μοντέλο της κρουαζιέρας και της μαζικής κατανάλωσης, το κράτος κολλάει στην ίδια του την ασάφεια.
Η συνέντευξη, λοιπόν, δεν ήταν μόνο για ένα spa στη Σαντορίνη. Ήταν για το αν η χώρα μπορεί να περάσει από την τουριστική ρητορική στην τουριστική στρατηγική. Γιατί αν ο θερμαλισμός, η ευεξία, η χαμηλή ένταση και η αξιοποίηση ενός αναγνωρισμένου φυσικού πόρου δεν χωρούν στο νέο μοντέλο της Σαντορίνης, τότε πρέπει να ειπωθεί καθαρά ποιο ακριβώς είναι αυτό το νέο μοντέλο. Και κυρίως: ποιος θα τολμήσει να το εφαρμόσει.